01. ප්රජාතන්ත්රවාදී පාලනය
📘 ප්රජාතන්ත්රවාදය යනු ?
ප්රජා යනු ජනතාවයි.
තන්ත්ර යනු පාලන ක්රමයයි.
වාදය යනු මතයයි.
➡️ ඒ අනුව ප්රජාතන්ත්රවාදය යනු ජනතාව විසින් ඔවුන්ගේ පාලනය සදහා පවත්වාගෙන යන පාලන ක්රමයයි
🌍 ප්රජාතන්ත්රවාදයේ ආරම්භය සහ ව්යාප්තිය
🔸 පුරාණ ඇතැන්ස් (ග්රීසිය) සෘජු ප්රජාතන්ත්රවාදය ක්රියාත්මක කළ අතර එහිදී පුරවැසියන් සෘජුවම පාලනයට සහභාගී විය
⭕ කාන්තාවන්ට, වහලුන්ට සහ විදේශිකයන්ට සහභාගී වීමට අවසර නොලැබුණි
🔸 ඉන්දියාවේ වජ්ජි ජනපදය (ක්රි.පූ. 6 වන සියවස) සමූහාණ්ඩු පාලන ක්රමයක් අනුගමනය කළේය.
🔸සප්ත අපරිහානීය ධර්මවලට ඇතුළත් වූයේ:
◽️ නිතිපතා රැස්වීම සහ සාකච්ඡා කිරීම
◽️ සාමකාමී තීරණ ගැනීම
◽️ නීතිවලට ගරු කිරීම
◽️ වැඩිහිටියන්ට සහ ඔවුන්ගේ උපදෙස් වලට ගරු කිරීම
🏛️ ප්රජාතන්ත්රවාදී පාලන වර්ග
1️⃣ සෘජු ප්රජාතන්ත්රවාදය
මෙහිදී මිනිසුන් එක තැනකට රැස් වී සෘජුවම තීරණ ගනී.
උදා :- ඇතැන්ස් පෞර රාජ්යය
⚠️ වත්මන් ගැටළු -
• විශාල භූමි ප්රමාණය
• විශාල ජනගහනය
• සියලු දෙනා එක්රැස් කිරීමේ දුෂ්කරතාවය
• සංකීර්ණ සමාජ අවශ්යතා
2️⃣ වක්ර (නියෝජිත) ප්රජාතන්ත්රවාදය
ජනතාව තමන් වෙනුවෙන් පාලනය කිරීමට නියෝජිතයන් තෝරා පත් කර ගනී.
උදා :- පාර්ලිමේන්තු ක්රමය
📌 ශ්රී ලංකාව මෙම ක්රමය ක්රියාත්මක කරයි
"ජනතාව විසින් ජනතාව උදෙසා පවත්වා ගෙන යනු ලබන ජනතාවගේ පාලන ක්රමය ප්රජාතන්ත්රවාදී පාලන ක්රමයයි"
- ඒබ්රහම් ලින්කන් -
"ප්රජාතන්තවාදය යනු සියලු දෙනාටම අයිතිවාසිකම් හිමිවන පාලන් ක්රමයයි"
- සීලර් -
🌟 ප්රජාතන්ත්රවාදයේ වැදගත්කම
🏛️ පාලන ක්රමයක් ලෙස ප්රජාතන්ත්රවාදය,
◽️ නූතන රාජ්යයන් බහු සංස්කෘතික බැවින් සෑම කෙනෙකුටම පාලනයට සහභාගී වීමට ඉඩ සලසයි
◽️ ජාතික සහ ප්රාදේශීය මට්ටමින් ජනතාව නියෝජනය වේ
◽️ බහුතරයේ කැමැත්ත මත පදනම්ව රජය පිහිටුවා ඇත
◽️ නියෝජිතයින් ජනතාව විසින් තෝරා පත් කර ගනු ලැබේ
🌱 ජීවන ක්රමයක් ලෙස ප්රජාතන්ත්රවාදය,
• අන්ය මත ගරු කිරීම
• සාකච්ඡා මගින් තීරණවලට එළැඹීම
• සමානාත්මතාවය ගරු කිරීම
🧭 ප්රජාතන්ත්රවාදී පාලනයේ ලක්ෂණ
🗳️ සර්වජන ඡන්ද බලය
🔸 පාලකයන් තෝරා පත් කර ගනු ලබන්නේ නිදහස් හා සාධාරණ මැතිවරණ හරහා වන අතර, එහිදී යම් වයස් සීමාවකට වැඩි සියලුම පුරවැසියන්ට ඡන්දය ප්රකාශ කළ හැකි අතර, ස්ත්රී පුරුෂ භාවය, ආදායම, රැකියාව හෝ ආගම මත පදනම්ව වෙනස්කම් කිරීමකින් තොරව ඡන්ද අයිතිය ලබා දෙනු ලැබේ; මෙම ක්රමය සර්වජන ඡන්ද බලය ලෙස හැඳින්වේ.
🔸 පරමාධිපත්යය ජනතාවට අයත් වන අතර එයට
🔹 රාජ්ය බලය
🔹 මූලික අයිතිවාසිකම්
🔹 ඡන්ද බලය ද ඇතුළත් වේ
🏛️ තරඟකාරී පක්ෂ ක්රමය
🔸 දේශපාලන පක්ෂ දේශපාලන බලය ලබා ගැනීමට තරඟ කරන අතර එමගින් ජනතාවට තමන් කැමති පක්ෂය නිදහසේ තෝරා ගැනීමට හැකිය
🧩 පක්ෂ ස්වරූප
🔹 බහු-පක්ෂ ක්රමය
බොහෝ දේශපාලන පක්ෂ ක්රියාත්මක වේ
උදා : 🇱🇰 ශ්රී ලංකාව | 🇮🇳 ඉන්දියාව
🔹 ද්වි-පක්ෂ ක්රමය
බලය ප්රධාන වශයෙන් පක්ෂ දෙකක් අතර මාරු වේ
උදා : 🇬🇧 මහා බ්රිතාන්යය | 🇺🇸 ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
🔹 ඒක පක්ෂ ක්රමය
එකම නීතිමය දේශපාලන පක්ෂයක් ක්රියාත්මක වේ
උදා : 🇨🇳 චීනය | 🇨🇺 කියුබාව | 🇰🇵 උතුරු කොරියාව
✅ තරඟකාරී පක්ෂ ක්රමයක යහපත් ලක්ෂණ
• මහජන මතය පුළුල් ලෙස නියෝජනය කරයි
• ඒකාධිපතිවාදය වළක්වයි
• විවේචන හරහා වැරදි ප්රතිපත්ති නිවැරදි කරයි
• සමාජ විවිධත්වය නියෝජනය කරයි